بقاياي ستون ها و سر ستون هاي خورهه

تاریخ ارسال: 1394-8-19
نویسنده: مجید
دفعات بازید: 4684
ستون هاي خورهه از جنس سنگ تراورتن است كه در گروه سنگ هاي آهكي و رسوبي طبقه بندي مي شوند.
اين سنگ ها كه داراي فرورفتگي هاي متعدد هستند، از معدن سنگي كه در شمال غرب خورهه و در فاصله ۵۰۰ متري قرار دارد به اين مكان آورده شده اند.
بقاياي ستون ها و سر ستون هاي موجود نشان مي دهد كه اين ستون ها، فاقد شيار و نقش و نگارهايي به سبك آثار موجود در تخت جمشيد بوده و از پايه ستون به طرف بالا به شكل پايه مخروط ناقص باريك مي شده است.
قطر پايين ستون ها به طول ۷۵ سانتيمتر و قطر انتهايي آن حدود ۴۵ سانتيمتر است.
هر ستون از ۶ قطعه كه بر روي يكديگر قرار گرفته اند، تشكيل شده و در مركز هر قطعه حفره اي مكعب شكل به ابعاد ۵‎/۵x۴x۳ سانتيمتر براي قرار دادن قطعه چوب در داخل آن براي نگهداري قطعه روي آن و جلوگيري از لغزش و جابه جايي ساخته مي شده است.
۶ قطعه سنگ استوانه اي، ساقه هريك از ستون هاي خورهه را تشكيل مي دهد كه به ۷‎/۲۸ متر خواهد رسيد.هر ستون از يك شال چهارگوش و سپس روي آن يك شال چهارگوش كوچكتر با يك طبله كه اين دو به طور يكپارچه و متصل به هم ساخته شده اند، تشكيل شده است.

gallery_201511099658375575473

ساقه ستون ساده و صاف بوده و بدون ملات و به طور خشكه روي يكديگر سوار شده اند.
بدنه هر ستون شامل ۲ قسمت است:
۱) صفحات هموار مربع شكل در رأس 
۲) در زير صفحه هاي مذكور ۲ مخروط كمر باريك ديده مي شود كه به صورت حلقه هاي حلزوني و مدور تراشيده شده اند.
پايه اين ستون ها مدور ساده است و سر ستون ها به سبك و شيوه ايونيك (Ionic) كه نوعي ديگر از ستون سازي يوناني است و در هر طرف داراي ۲ مخروطه ناقص است، ساخته شده اما با افكار و اسلوب محلي تعديل يافته است.طول اين سرستون ها نسبت به قطرشان زياد است و مطابق اصول صنعتي يونان از تناسب خارج است.
در محل اتصال دو سر مخروط ها، علامت ضربدري به صورت برجسته تزيين شده است. سطح بزرگتر مخروط ها كه نقش حلزوني دارد، دو به دو در پشت يكديگر قرار دارند.دو تاي اين مخروط ها در نماي بيرون بنا قرار داشته و ۲ تاي ديگر آن به طرف داخل ساختمان است.
قطر حلزون ها حدود ۳۰ سانتيمتر و فاصله بين آنها حدود ۲۰ سانتيمتر است.
سرستون ها بخشي از ساقه ستون است كه از سنگ ابزار شده و سقفي مسطح شكل روي آنها قرار داشته است.طبق اسناد موجود تا سال ۳۷۸ هجري ۴ ستون در خورهه پا برجا بوده كه احتمالاً در سال هاي بعد ۲ ستون آن تخريب شده است.
ستون ها داراي پايه ستوني، محكم مكعب شكل به ابعاد ۸۴x۸۴x۲۰ سانتيمتر بوده كه از سنگ يك تكه ابزار شده اند.
تاكنون ۲ عدد پايه ستون بر اثر كاوش هاي صورت گرفته در محل پيدا شده است.
اطلاعات ارائه شده از سوي مورخان اختلاف ها زيادي را درباره اصالت بنا ايجاد كرده كه آيا واقعا مجموعه خورهه از سوي سلوكيان و يونانيان براي معبد ساخته شده يا از سوي ايرانيان سفر كرده به غرب و الهام گيري از معماري يوناني به منظوري ديگر بنا نهاده شده است.

gallery_201511098391171235022

درباره پلان معماري خورهه هيچگونه مطلبي در اسناد تاريخي وجود ندارد و تنها آقاي مهندس علي حاكمي در سال ۱۳۵۵ توانست نقشه اوليه خورهه را با تحليل معماري زير تهيه كند.
بناي مجموعه تاريخي خورهه با مساحتي حدود ۳ هزار و ۵۵۰ متر ساخته شد كه شامل ۳ بخش ايوان اصلي، مجموعه شمالي و مجموعه جنوبي بوده است.
ايوان اصلي داراي ۱۲ ستون در ۲ رديف بوده و در ۴ طرف داراي ديواره جرز مانندي است. ابعاد ايوان۱۹‎/۲۸ در ۶‎/۴۸ متر است و در ضلع غربي و شرقي داراي درهاي ورودي و خروجي بوده است. ضلع شرقي با ۱۰ پله به خارج از بنا ارتباط مي يافته و همچنين در ضلع غربي دروازه اي براي ورود و خروج تعبيه شده بود. ۲ ستون سنگي باقيمانده بنا بر روي صفه سنگي اين ايوان استوار است.
در راهروهاي ضلع شرقي و غربي تعدادي پله وجود داشته كه احتمالاً به منظور دسترسي به طبقه دوم بوده است.ارتفاع ستون ها ۷‎/۳۳ متر بوده كه با توجه به حجم سقف ايوان، حدود ۹‎/۵ متر مي شده است.
بخش شمالي بنا شامل تعدادي راهرو و اتاق هايي است كه در اطراف حياط مركزي قرار داشته و با ديوارهاي قطوري محصور مي شده است. مساحت حياط حدودا ۷‎/۹۵ در ۸‎/۴۵ متر است. از طريق دري كه در ضلع شمالي بنا قرار داشته، افراد خصوصي وارد اين بخش (اندروني) مي شده اند. ساير اتاق ها با راهروي باريك و بلند به هم متصل بوده اند.
بخش غربي مجموعه شامل چند اتاق بوده كه با راهروها و پله هايي با يكديگر ارتباط داشته اند و پلكان ضلع غربي به پشت بام ايوان ستون دار وصل مي شده است.
چنانچه نقشه مذكور با طرح و پلان هاي ديگر مناطق اشكاني مقايسه شود به پاره اي از خصوصيات مشترك آنها پي خواهيم برد. در محل هايي نظير آشور، هترا ( الخضرا)، اوروك، سنا و چل شايان از ايوان به عنوان يك عضو مهم معماري استفاده شده است.
در اين نكته ترديدي نيست كه اشكاني ها در زدن اتاق هاي بزرگ و بلند از سنگ و آجر و خشت مهارت كافي داشته اند و به احتمال بسيار اين تبحر را نيز در خورهه روي برخي از عناصر معماري مانند راهروهاي ارتباطي به كار گرفته اند زيرا آثار باقيمانده يك طاق خشتي در روي يكي از گذرگاه ها، شاهد اين گفته است.بررسي هاي انجام شده و آثار مكشوفه در دشت خورهه نشانگر اين است كه سابقه سكونت در اين منطقه به هزاره دوم قبل از ميلاد مي رسد.
البته درباره نوع معماري و ساختار بناي خورهه مدارك و اسناد مكتوبي در كتب تاريخي وجود ندارد ولي مورخان و باستان شناسان داخلي و خارجي مطالب متعددي را درباره اصالت بنا و نوع معماري آن نقل كرده اند.

gallery_201511092423107414075

لويي واندنبرگ در كتاب باستان شناسي ايران باستان به نقل از هرتسفلد آورده است كه: قابل تذكر است كه شيندلر، كمي به سمت جنوب در خورهه كه سر راه اراك به كاشان يا قم واقع است معبدي يافت كه هنوز ۲ ستون يوناني كشيده در آن برپا بود. 
دكتر ج.كريستي ويلسن در كتاب تاريخ صنايع ايران مي نويسد: خرابه هاي معبد ديگري از زمان سلوكيه در دره خورهه واقع در محلات پيدا شده است.گرچه بنا منهدم شده و از بين رفته است، ولي سنگ هاي تراشيده آن در اطراف پراكنده است و ۲ ستون از كل آن بنا هنوز برپاست. 
مجموعه بافت معماري خورهه از نظر جهت يابي جغرافيايي كاملاً به سوي شمال ساخته نشده بلكه به اندازه ۴۵ درجه به طرف شرق انحراف دارد. چنين وضعي را نيز مي توان در پاره اي از نقاط و بنا هاي باستاني مانند واحد معماري ميشي جان و چغازنبيل و چنانچه از مرزهاي جغرافيايي امروز ايران بيرون مي رويم در مجموعه معابد در اور و نيز در معبد بزرگ درگارا و همچنين لايه هاي دوره سلوكي و اشكاني شهر سلوكيه واقع در نزديكي بغداد و در ساحل دجله مشاهده كرد.بر اساس مطالعات و يافته هاي حفاري مي توان ۳ دوره پيش از تاريخ، اشكاني و اسلامي را براي خورهه قائل شد.
از عناصر مكشوفه پيش از تاريخ مي توان به سفال هاي اخرائي نقش دار، تيغه هاي سنگي و نيز اجسام سنگي گوناگون مانند سنگ هاي كوچك به اندازه يك بند انگشت اشاره كرد.
از دوره اشكاني سفال هاي متعدد قرمز رنگ ضخيم، نخودي، قرمز رنگ ظريف و نازك و خاكستري ظريف پيدا شده اند كه نمونه هاي آنها را در ديگر نقاط ايران مانند شوش، چغازنبيل و در محل هاي مختلف دره كنگاور سراغ داريم.
از دوره اسلامي عمدتاً قبوري يافت شدند كه ساختار قبرها و پاره اي از آنها مضطرب شده و اكثر قريب به اتفاق آنها فاقد پوشش سنگي و يا آجري بوده اند كه احتمالاً اين قبور مربوط به سده هاي پنجم و ششم هجري قمري است.
همچنين بقاياي اشياي سفالي كه متعلق به دوره قبل از ميلاد، اشكانيان و سامانيان است، بر اثر حفاري ها در منطقه يافت شده است.عمده اين اشياي سفالي در سال ۱۳۵۵ به دست آمده است. 
از ديگر اشياي مكشوفه مي توان به پيه سوز سفالي، كوزه دسته دار، كوزه كروي شكل لوله دار، قطعه سنگ هاي تزئيني، اشياي فلزي، قطعه هاي شيشه و تعداد ۷ اسكلت انسان اشاره كرد.
البته اسكلت ها با توجه به نوع دفن آنها كه بر روي شانه راست و به سوي قبله صورت گرفته احتمال زياد مي رود كه متعلق به دوره اسلامي بوده باشد.
درباره سازنده بنا و نوع و گونه كاربردي آن به عنوان يك عمارت اشرافي و يا پرستشگاه و نيز به طور گمان كوشك و يا تلفيقي از آن ۲ شكل و همچنين ارتباط بناي مذكور با محيط و محله با توجه به شرايط فعلي ميزان حفاري، فقط مي توان در اين زمينه ها به تئوري هاي ضعيف دست زد هرچند اين نظريه ها هيچگونه پرسش و مشكل عيني را حل نكرده بلكه بايد منتظر نتايج كاوش هاي آتي بود.
گفتني است بناي باستاني خورهه نخستين بناي تاريخي استان مركزي است كه به ثبت آثار ملي رسيده است و تاريخ آن ۱۳۱۰‎/۱۰‎/۱۵ باز مي شود. اين مجموعه با شماره ۱۳۱ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
لازم به ذكر است كتاب خورهه كه نتيجه سومين فصل كاوش هاي باستان شناسي، هيأت باستان شناسي به سرپرستي دكتر مهدي رهبر است، از سوي سازمان ميراث فرهنگي به چاپ رسيده است.
راه هاي دسترسي به خورهه
جاده محلات به آبگرم، خورهه با جاده آسفالته حدود ۲۰ كيلومتر.جاده قم به اصفهان، نرسيده به شهر دليجان (۷۰ كيلومتري قم). روستاي دودهك سپس به سوي خورهه با حدود ۱۲ كيلومتر. پرنيان سلطانمرادي 

ایران گردی, استان مرکزی, سر ستون هاي خورهه

جدیدترین مطالب بخش ایران گردی زیر مجموعه مرکزی
چشمه چپقلی چشمه‌ای در نزدیکی شهر اراک واقع در استان مرکزی است.
1394-8-20
مجید
2385
استان مرکزی به عنوان پایتخت صنعتی ایران تقریباً در مرکز ایران قرار دارد. بزرگترین شهر و مرکز استان مرکزی شهراراک می‌باشد.
1394-8-16
مجید
3030
این روستا در منطقه‌ای کوهستانى قرار دارد که کوه چشمه و کوه برف شاه در اطراف آن است و غارهای کوچک و بزرگ فراوانى در نزدیکى آن وجود دارد ارتفاع انجدان از سطح دریا دو هزار متر است.
1394-8-16
مجید
3312
غار گیوه کِش یکی از غارهای استان مرکزی است که در روستای انجدان* و 40 کیلومتری اراک قرار دارد.
1394-8-16
مجید
2363
غار آسیلی در 5 کیلومتری غرب روستای انجدان و 40 کیلومتری اراک در استان مرکزی قرار دارد.
1394-8-16
مجید
2051
این خانه قاجاری در محله «سه پل»، در شمال رودخانه قرار دارد. این خانه حدود دو هزار و پانصد متر مربع مساحت دارد و از مصالح خشت خام و گل چینه ساخته شده است.
1394-8-16
مجید
1279
اخيرا تصويري در وبلاگ‌هاي داخلي و سايت‌هاي خبري خارج از كشور منتشر شده كه يك پديده بي‌سابقه و حيرت‌آور يعني "امامزاده سيار"! را نشان مي‌دهد. 
1394-8-16
مجید
1106
این بنای تاریخی در داخل شهر خمین قرار دارد و در زمان ساخت و استفاده اولیه در محله سرسبز و خرم و در میان باغهای این شهر واقع بوده است اما بعدها بویژه در طی 20 سال اخیر با توسعه محیط نام برده دستخوش تغییر و تحول گردیده است .
1394-8-17
مجید
2258
تیمره منطقه ای در تقاطع سرچشمه های رود اناربار است و قدیمی ترین نشانه های تمدن بشری در این نقطه یافت شده .
1394-8-17
مجید
4607
36 مطلب آخر بخش ایران گردی

همه چیز در باره آذربایجان غربی سرزمین شمس پیر مولوی

1394-3-31
مجید
2054
غار سهولان بعد از «غار عليصدر» همدان دومين غار آبي ايران به شمار مي‌آيد
1394-3-31
مجید
2839

مارمیشو؛ ناشناخته‌ای در دنیای ارومیه

1394-4-1
مجید
4847
قره کلیسا، کلیسایی تاریخی در استان آذربایجان غربی
1394-4-1
مجید
1516
تخت سلیمان ودریاچه پر رمز و راز آن
1394-4-1
مجید
4607
از تپه حسنلو چه میدانید؟
1394-4-1
مجید
4504
1394-4-2
مجید
2507
آشنایی با برج سه گنبد - آذربایجان‌غربی 
1394-4-3
مجید
4138

مسجد جامع ارومیه، مسجدی سلجوقی با محراب ایلخانی

1394-4-3
مجید
6746
1394-4-3
مجید
8637
كليسای سير، يكي از آثار سنگي استان اذربایجان غربی
1394-4-3
مجید
2762
استان آذربایجان شرقی (به پارسی باستان: آذربادگان) یکی از استان‌های ایران است
1394-4-3
مجید
3446
آسیاب‌خرابه (به ترکی آذربایجانی: خارابا دییرمان) یکی از مکان‌های دیدنی و گردش‌گری استان آذربایجان شرقی می‌باشد
1394-4-8
مجید
3189

بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده آجري جهان و یکی از شاهکارهای معماری ایرانی است. 

1394-4-8
مجید
4718
خانهٔ مشروطه در یکی از محله‌های قدیمی شهر تبریز به نام راسته‌کوچه و در غرب بازار تبریز قرار گرفته‌است.
1394-4-8
مجید
1856

کندوان در 50 كيلومتري جنوب غربي تبريز؛ يكي از روستاهاي دهستان سهند مي باشد 

1394-4-8
مجید
7554

ارگ تبریز (علی‌شاه) نام یک بنای تاریخی در تبریز است

1394-4-8
مجید
1794

خانه قدکی تبریز،از کاربری مسکونی به کاربری آموزش عالی تغییر عملکرد داده است

1394-4-10
مجید
2861

در اوایل سال 1337 خورشیدی کلنگ ساختمان موزه آذربایجان  زده شد

1394-4-10
مجید
1604

آشنایی با مقبره الشعرای تبریز

1394-4-11
مجید
4219

ایل گلی ( شاه گلی ) از گردشگاه های زیبای تبریز است که در جنوب شرقی تبریز بر دامنه تپه ای واقع شده است

1394-4-14
مجید
1861

مسجد کبود تبریز بنایش به ۵۰۰ سال پیش بازمی‌گردد

1394-4-14
مجید
6235
حمام نوبر یکی از آثار تاریخی شهر تبریز است که در دوره قاجار ساخته شده است.
1394-4-14
مجید
3075

محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار شاعر پر آوازۀ کشورمان که با کتاب حیدر بابایه سلام به اوج شهرت رسید در روستای خشکناب تبریز دیده به جهان گشود

1394-4-15
مجید
4473

مجارشین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان گنبرف بخش مرکزی شهرستان اسکو قرار گرفته است

1394-4-15
مجید
3410
طبیعت زیبا و دل انگیز استان اردبیل در فصل بهار با چشم اندازهای روح نواز و گل های رنگارنگ در دشت های سبز و کوهپایه های استوار، دل هر گردشگری را می نوازد 
1394-4-18
مجید
4063

شهر سیاحتی سرعین در ‪ ۲۵‬ کیلومتری شهر اردبیل قرار دارد. این شهر یکی از مهمترین مراکز استقرار چشمه‌های آبگرم در ایرن است

1394-4-18
مجید
5360

اردبيل از شهرهاي کهن ايران است که حدود 5000 سال قدمت دارد.در لوحه‌هاي گلي سومريان به صورت ارتا ثبت گرديده‌است که خود قدمت شهر را تا 5000 سال ميرساند.

1394-4-18
مجید
2208

بقعه شیخ صفی الدّین اردبیلی در مجموعه‌ای از آرامگاه‌های بزرگان، مشایخ و سلاطین صفوی و فضاهای آیینی و عبادی اردبیل، قرار دارد

1394-4-18
مجید
4058

علت نامگذاری این دریاچه، شوری بسیار زیاد آب آن بوده که امروزه با افزوده شدن آب شیرین از شوری آن کاسته شده، به طوریکه ماهی قزل آلای رنگین کمان در آن پرورش داده می شود

1394-4-19
مجید
3382

این دریاچه در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل به‌طرف خلخال در یکی از دره‌های کوهستان باغیرو و در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد 

1394-4-19
مجید
2523

موزه مردم‌شناسی اردبیل در میدان عالی قاپوی اردبیل در محل حمام آقانقی (متعلق به دوره پیش از صفویه و نیمه دوم قرن هفتم هجری قمری) بنا شده است. هر ساله جمع کثیری از گردشگران از این مکان دیدن می نمایند.

1394-4-19
مجید
1517

مجموعه تاريخي بازار اردبيل در ميانه شهر و در طرفين خيابان امام خميني واقع گرديده و به جهت قدمت و دارا بودن معماري سنتي از بازارهاي تاريخي و جالب توجه ايران به شمار مي‌آيد

1394-4-19
مجید
1696

شیخ کلخوران در 3 کیلومتری شهر اردبیل واقع شده است.این آبادی از دیر باز به علّت وجود آرامگاه جد سلاطین صفوی در آن، مورد توجه بوده است

1394-4-19
مجید
1804

مسجد جمعه اردبيل در شمال شرقي شهر كه بر روي تپه باستاني قرار دارد بازمانده مسجد عظيم، گسترده و كم نظيري است كه در دوره هاي مختلف اسلامي بخصوص دوره سلجوقي شكل گرفته است

1394-4-19
مجید
3738

پلها و خانه هاي قديمي اردبیل

1394-4-19
مجید
5212
مطالب تصادفی
اين غار در مسير جاده تهران - چالوس در منطقه گچ سر و در مکانی بسیار مصفا به نام آزادبر قرار دارد.
1394-4-24
مجید
2070
غار کرفتو غاری است که در 31 کیلومتری شمال غرب شهر دیواندره در استان کردستان ایران قرار گرفته‌است.
1394-6-5
مجید
2644
سفیدرود دومین رود بلند ایران است. سفیدرود را در باستان رود آمارد می‌نامیدند.
1394-7-30
مجید
2792
استان قزوین همچون بسیاری از استان‌های کشور، سرچشمه‌های آب‌های معدنی و طبیعی متعددی دارد اما متأسفانه راه‌های دسترسی به برخی از چشمه‌های آب گرم این استان از زیرساخت مناسبی برخوردار نیست
1394-6-1
مجید
6620
سد وشمگیر به نام یکی از حکمرانان زیاری سده 4 هجری قمری، در فاصله 50 کیلومتری شمال شرقی گرگان و در محلی به نام سنگ سوار، بر روی رودخانه گرگان‌رود، در سال 1349 ساخته شده است. 
1394-7-15
مجید
2315
در محله بیرون دژ و در حوالی مسجد جامع و چهلستون قرار گرفته که قدمت آن به دوران اواخر زندیه و اوایل قاجاریه می رسد.
1394-5-12
مجید
1316
این رباط یا کاروانسرای بزرگ و خوش طرح که در عهد قاجار از آجر در وسط شهر بنا شده از آثاری است که به شکل و ترتیب کاروانسراهای شاه عباسی مشخص شده است.
1394-9-12
مجید
2595
ديلمان سرزمينی است آراسته به چشمه سارهای فراوان زمين های حاصل خيز منابع طبيعی سرشار کوههايی پر برف و جنگلی انبوه که مناظر بديعش جلوه گاه شکوه و جلال طبيعت و نوازشگر روح های خسته است .
1394-7-29
مجید
1754
 پل سرخدهاین پل در پانزده کیلومتری جنوب شهر ساوه و در ساحل جنوبی رودخانه قره چای در روستای “سرخده” قرار دارد. 
1394-8-25
مجید
2462
من ابوالقاسم، عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن حسن بن زید بن علی بن حسن بن علی بن ابی طالب هستم.
1394-4-24
مجید
2632
باغ موزه دفاع مقدس کرمان به عنوان یکی از بزرگترین باغ موزه های دفاع مقدس کشور در زمان ریاست جمهوری آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در شهر کرمان ساخته شد.
1394-6-6
مجید
3148
قلعه ماران قله‌ای به ارتفاع 2430 متر است که در 12 کیلومتری جنوب رامیان قرار گرفته، از نقاط دیدنی و باشکوه با چشم‌انداز جالب و زیبا است.
1394-7-12
مجید
1862
لینک باکس مطالب سایت