کاروانسرای دیر گچین،دارای تمام امکانهت دوران خود(مادر کاروانسراهای ایران)

تاریخ ارسال: 1394-5-31
نویسنده: مجید
دفعات بازید: 1275
 هشتاد کیلومتری حاشیه شمالی کویر قم در دل شن‌های روان این منطقه بنایی عظیم و مستحکم با برج و باروهای استوار چشم هر رهگذری را به خود خیره می‌کند که در ایام تعطیلات نوروز پذیرای گردشگران است.

این بنای سالخورده و فرسوده، کاروانسرای دیر گچین نام دارد که روزگاری در دوره ساسانی ایستاده و استوار با آن ساختار معماری بی‌بدلیلش مادر کاروانسراهای ایران نام گرفته بود.

در کاوش‌هایی صورت گرفته باستان‌شناسان، با بررسی مصالح به کار رفته در آن پی بردند که این کاروانسرا به دوره ساسانی تعلق دارد، ولی بعد‌ها در دوران سلجوقی و صفوی تعمیرات و تغییرات اساسی در آن صورت گرفته و در دوره قاجار قسمت‌هایی نیز به آن ملحق شده است.

gallery_201508214754030391152

سابقه تاریخی دیرگچین را اگر در کتاب‌های تاریخی جستجو کنیم، به متونی می‌رسیم که عمر این بنا را به هزار و 750 سال قبل و به دوران اردشیر ساسانی نسبت می‌دهند و آن را یکی از پررونق‌ترین کاروانسراهای عصر می‌دانند.

دیرگچین بر سر شاهراه ارتباطی جنوب شرق به غرب و در مسیر قم به ری قرار دارد، مسیری که در گذشته یکی از پر رفت و آمد‌ترین و کلیدی‌ترین مسیرهای کشور به شمار می‌رفت.

اهمیت این کاروانسرا در دوره سلجوقیان با رونق گرفتن مسیر ساوه و قم به ورامین باز هم بیشتر شد و کاروانسراهای دیگری به نام‌های قلعه سنگی محمدآباد کاج و قلعه گلی در نزدیکی آن ساخته شدند تا این مسیر پر رونق هر چه بیشتر آباد شود.

نامهای مختلف کاروانسرای دیر گچین در متون تاریخی

gallery_20150821174104053225

در کتاب‌های تاریخی مثل تاریخ قم، صوره الارض و کاروانسراهای ایران که جستجو کنیم، می‌بینیم که دیرگچین را با نام‌های مختلفی آورده‌اند، نام‌هایی مثل اردشیر، دیرالجص، دیر گچین و دیر کاج.

وجه تسمیه این بنا به اردشیر به دلیل آن است که گفته می‌شود این بنا توسط اردشیر ساسانی بنا شده و دیر الجص هم به این دلیل به این کاروانسرا گفته می‌شود که در زبان عربی جص به معنی گچ است و چون ملات اصلی این بنا از گچ بوده، آن را دیر گچین نامیده‌اند.

مورخین در آثار تاریخی به گوشه‌ای از کارکردهای این کاروانسرا اشاره کرده‌اند و بر اساس این نوشته‌ها به نظر می‌رسد که دیرگچین در گذشته مقر نیروهای سلطنتی، ایستگاه میان راهی بوده است.

اما داستان اسامی این کاروانسرا به همین جا ختم نمی‌شود، دیر گچین در گذر زمان اسامی و القاب دیگری هم گرفت که هر کدام به گوشه‌ای از ویژگی‌های این بنا اشاره دارند و مهم‌ترین این لقب‌ها، مادر کاروانسراهای ایران است که به قدمت، وسعت، نوع ساخت و کاربری‌های زیاد آن اشاره دارد.

مساحت کاروانسرای دیر گچین به 19 هکتار می‌رسد

اگر گذارتان به کارونسرای دیر گچین بیفتد، می‌توانید چهار برج قطور را در اطراف این کاروانسرا ببینید که ارتفاع آنها 6 و 2.5 متر است.

در ضلع جنوب شرقی این کاروانسرا مسجدی 300 متر مربعی قرار دارد و درضلع شمال شرقی آن حیاط خلوتی طراحی شده که محل استقرار مهمانان ویژه و مأموران حکومتی بوده است.

gallery_201508212059537234028

در گوشه شمال غربی بنا هم آسیابی سنگی و در ضلع جنوب غربی یک حمام با تمام اجزا از جمله سربینه، گرم خانه، خزینه و سرویس بهداشتی خواهید دید که یادتان می‌آورند چرا این کاروانسرای 12 هزار مترمربعی را مادر کاروانسراهای ایران نامیده‌اند.

البته به تمام این تجهیزات داخلی باید ملحقات مثل بنای قلعه گلی کنار کاروانسرا، کوره آجرپزی، آب انبار و قبرستان را در خارج از کاروانسرا اضافه کنید که با احتساب آن‌ها مساحت این بنا به 19 هکتار می‌رسد.

کاروانسرای دیر گچین که در گذر زمان و به دلیل بی‌توجهی مسئولان روز به روز بیشتر به نابودی نزدیک می‌شد، تا همین چند سال پیش به عنوان محلی برای نگهداری شتر‌ها و احشام عشایر محلی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

اما از سال 82 که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید، کار بازسازی آن شروع شد که البته این کار هم با کمبود اعتبارات سازمان میراث فرهنگی استان قم، با روند کندی پیگیری می‌شود

بناهای موجود در چهار گوشه کاروانسرای دیر گچین

در چهار گوشه این کاروانسرا، طی دوران‌های مختلف، کاربری‏های متعددی به وجود آمده که به عنوان مثال در گوشه سمت راست ورودی، مسجدی ساخته شده که با توجه به شواهد موجود، به نظر می‌رسد محراب آن متعلق به دوران سلجوقی است، ولی با توجه به اینکه دیواره‏های کنار محراب و بدنه، از بخشهای بسیار قدیمی و اولیه بنای دوره ساسانی است، به نظر می‌رسد مسجد در قرون اولیه اسلامی در این گوشه بنا شده، در دوره سلجوقی محراب و متعلقات آن احداث شده است.

گوشه جنوب غربی کاروانسرا نیز به چند کاربری جداگانه تقسیم شده است و به نظر می‌رسد این قسمت، قرینه جنوب شرقی بنا بوده است که به احتمال زیاد، پس از ریزش سقف، این فضا به حمام، حوض خانه، سکوی نماز تابستانه و مجموعه‌ای از توالت‏های عمومی تبدیل شده است.

سرویس‏های عمومی نیز به دو فضا تقسیم شده‌اند، یکی فضای حوض خانه که حوضی آبی در وسط آن قرار گرفته، ارتفاع آن در حدود 40 سانتی‌متر است و در قسمت غربی این فضا، سکویی به ارتفاع یک متر قرار دارد که با چند پله به بام می‌رسد.

در این فضا، دو چاه فاضلاب و آب تعبیه شده که چاه آب، تامین کننده آب سرد حمام نیز بوده است.

فضای دیگر که توالت‏‌ها هستند، به تعداد 6 چشمه بوده، به واسطه یک دیوار از حمام جدا شده است.

در قسمت شمال شرقی بنای کاروانسرا، فضای حیاط هشت ضلعی و مجموعه‌ای از اتاقهاست که به عنوان اقامت و یا پذیرایی خاص، در اختیار افراد ویژه قرار می‌گرفته است.

این فضا، در ظاهر در دور‏ه قاجاری در جای اتصال دو شترخوان شمالی و شرقی احداث شده است و حیاط روباز این قسمت، دارای حوضی در وسط با پلان هشت ضلعی و اتاق‏های سه دری، در چهار جبهه اصلی و گوشواره‏هایی با قوس‏های پنج و هفت بسیار زیبا و متناسب، احداث شده است و در آخرین گوشه نیز در راستای شترخوان غربی، آسیابی وجود داشته که در حال حاضر، اثر قابل توجهی از آن وجود ندارد.

خبرگزاری مهر

برگرفته از سایت:http://www.iranboom.ir/

ایران گردی, استان قم, دیرگچین

جدیدترین مطالب بخش ایران گردی زیر مجموعه قم
هشتاد کیلومتری حاشیه شمالی کویر قم در دل شن‌های روان این منطقه بنایی عظیم و مستحکم با برج و باروهای استوار چشم هر رهگذری را به خود خیره می‌کند که در ایام تعطیلات نوروز پذیرای گردشگران است.
1394-5-31
مجید
1275
ستان قم در جنوب استان تهران، شمال استان اصفهان و جنوب‌غربی استان مرکزی در ایران واقع شده است. مرکز آن شهر قم است.
1394-5-27
مجید
1035
مدرسه فِیضیّه، از مدارس مهم حوزه علمیه در شهر قم و محفل اصلی تعلیم فقه شیعی در ایران. این مدرسه در شمال صحن عتیق آستانه حضرت معصومه قرار دارد و با توجه به کتیبه سردر ایوان جنوبی آن، به شاه طهماسب صفوی منسوب شده است.
1394-5-27
مجید
825
موزه آستان مقدس حضرت معصومه(س) از سال 1314 شمسی با جمع آوری ذخایر ارزشمند تاریخی از قرن دوم تا دوره معاصر به عنوان قدیمی ترین موزه ها در کشور شناخته شده است.
1394-5-29
مجید
2343
در انتهای خیابان چهار مردان قم ؛ جنب گلزار شهدا و در بخش شرقی شهر ؛ درون باغی کوچک موسوم به ” باغ گنبد سبز ” سه اثر تاریخی از قرن هشتم هجری به جای مانده است .
1394-5-29
مجید
2585
مدرسه جهانگیرخان در جانب شرقی شهر قم قرار دارد و از مدارس دوره صفوی قماست که در دوره ناصری تعمیر گردیده و پس از آن به نام مدرسه ناصری معروف شده است.
1394-5-30
مجید
1236
مسجد جمکران یکی از زیارتگاه های مهم استان قم و در عین حال کل کشور است که هر شب چهارشنبه هزاران نفر از نقاط مختلف کشور عزیرمان به قصد زیارت و راز و نیاز با پروردگار عازم آنجا می شوند.
1394-5-30
مجید
1771
خانه ملاصدرا فیلسوف بزرگ قرن 11 که فلسفه اشراق را به نهایت اوج خود رساند در استان قم قرار دارد و عمر ساختمان سرخ رنگ و کاهگلی آن به دوره صفویه می رسد.
1394-5-30
مجید
1274
غار وشنوه که در روستای وشنوه در استان قم قرار دارد یکی از جاذبه های گردشگری طبیعی مهم این استان به شمار می رود.،
1394-5-30
مجید
2047
36 مطلب آخر بخش ایران گردی

همه چیز در باره آذربایجان غربی سرزمین شمس پیر مولوی

1394-3-31
مجید
1513
غار سهولان بعد از «غار عليصدر» همدان دومين غار آبي ايران به شمار مي‌آيد
1394-3-31
مجید
1798

مارمیشو؛ ناشناخته‌ای در دنیای ارومیه

1394-4-1
مجید
3356
قره کلیسا، کلیسایی تاریخی در استان آذربایجان غربی
1394-4-1
مجید
1118
تخت سلیمان ودریاچه پر رمز و راز آن
1394-4-1
مجید
2741
از تپه حسنلو چه میدانید؟
1394-4-1
مجید
2947
1394-4-2
مجید
1821
آشنایی با برج سه گنبد - آذربایجان‌غربی 
1394-4-3
مجید
2619

مسجد جامع ارومیه، مسجدی سلجوقی با محراب ایلخانی

1394-4-3
مجید
4407
1394-4-3
مجید
5469
كليسای سير، يكي از آثار سنگي استان اذربایجان غربی
1394-4-3
مجید
1756
استان آذربایجان شرقی (به پارسی باستان: آذربادگان) یکی از استان‌های ایران است
1394-4-3
مجید
1666
آسیاب‌خرابه (به ترکی آذربایجانی: خارابا دییرمان) یکی از مکان‌های دیدنی و گردش‌گری استان آذربایجان شرقی می‌باشد
1394-4-8
مجید
2304

بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده آجري جهان و یکی از شاهکارهای معماری ایرانی است. 

1394-4-8
مجید
3309
خانهٔ مشروطه در یکی از محله‌های قدیمی شهر تبریز به نام راسته‌کوچه و در غرب بازار تبریز قرار گرفته‌است.
1394-4-8
مجید
1291

کندوان در 50 كيلومتري جنوب غربي تبريز؛ يكي از روستاهاي دهستان سهند مي باشد 

1394-4-8
مجید
5145

ارگ تبریز (علی‌شاه) نام یک بنای تاریخی در تبریز است

1394-4-8
مجید
1299

خانه قدکی تبریز،از کاربری مسکونی به کاربری آموزش عالی تغییر عملکرد داده است

1394-4-10
مجید
1577

در اوایل سال 1337 خورشیدی کلنگ ساختمان موزه آذربایجان  زده شد

1394-4-10
مجید
1148

آشنایی با مقبره الشعرای تبریز

1394-4-11
مجید
2659

ایل گلی ( شاه گلی ) از گردشگاه های زیبای تبریز است که در جنوب شرقی تبریز بر دامنه تپه ای واقع شده است

1394-4-14
مجید
1170

مسجد کبود تبریز بنایش به ۵۰۰ سال پیش بازمی‌گردد

1394-4-14
مجید
3196
حمام نوبر یکی از آثار تاریخی شهر تبریز است که در دوره قاجار ساخته شده است.
1394-4-14
مجید
2315

محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار شاعر پر آوازۀ کشورمان که با کتاب حیدر بابایه سلام به اوج شهرت رسید در روستای خشکناب تبریز دیده به جهان گشود

1394-4-15
مجید
2662

مجارشین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان گنبرف بخش مرکزی شهرستان اسکو قرار گرفته است

1394-4-15
مجید
2200
طبیعت زیبا و دل انگیز استان اردبیل در فصل بهار با چشم اندازهای روح نواز و گل های رنگارنگ در دشت های سبز و کوهپایه های استوار، دل هر گردشگری را می نوازد 
1394-4-18
مجید
2735

شهر سیاحتی سرعین در ‪ ۲۵‬ کیلومتری شهر اردبیل قرار دارد. این شهر یکی از مهمترین مراکز استقرار چشمه‌های آبگرم در ایرن است

1394-4-18
مجید
3740

اردبيل از شهرهاي کهن ايران است که حدود 5000 سال قدمت دارد.در لوحه‌هاي گلي سومريان به صورت ارتا ثبت گرديده‌است که خود قدمت شهر را تا 5000 سال ميرساند.

1394-4-18
مجید
1327

بقعه شیخ صفی الدّین اردبیلی در مجموعه‌ای از آرامگاه‌های بزرگان، مشایخ و سلاطین صفوی و فضاهای آیینی و عبادی اردبیل، قرار دارد

1394-4-18
مجید
2645

علت نامگذاری این دریاچه، شوری بسیار زیاد آب آن بوده که امروزه با افزوده شدن آب شیرین از شوری آن کاسته شده، به طوریکه ماهی قزل آلای رنگین کمان در آن پرورش داده می شود

1394-4-19
مجید
2069

این دریاچه در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل به‌طرف خلخال در یکی از دره‌های کوهستان باغیرو و در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد 

1394-4-19
مجید
1554

موزه مردم‌شناسی اردبیل در میدان عالی قاپوی اردبیل در محل حمام آقانقی (متعلق به دوره پیش از صفویه و نیمه دوم قرن هفتم هجری قمری) بنا شده است. هر ساله جمع کثیری از گردشگران از این مکان دیدن می نمایند.

1394-4-19
مجید
1119

مجموعه تاريخي بازار اردبيل در ميانه شهر و در طرفين خيابان امام خميني واقع گرديده و به جهت قدمت و دارا بودن معماري سنتي از بازارهاي تاريخي و جالب توجه ايران به شمار مي‌آيد

1394-4-19
مجید
1105

شیخ کلخوران در 3 کیلومتری شهر اردبیل واقع شده است.این آبادی از دیر باز به علّت وجود آرامگاه جد سلاطین صفوی در آن، مورد توجه بوده است

1394-4-19
مجید
1141

مسجد جمعه اردبيل در شمال شرقي شهر كه بر روي تپه باستاني قرار دارد بازمانده مسجد عظيم، گسترده و كم نظيري است كه در دوره هاي مختلف اسلامي بخصوص دوره سلجوقي شكل گرفته است

1394-4-19
مجید
2515

پلها و خانه هاي قديمي اردبیل

1394-4-19
مجید
3617
مطالب تصادفی

موزه مردم‌شناسی اردبیل در میدان عالی قاپوی اردبیل در محل حمام آقانقی (متعلق به دوره پیش از صفویه و نیمه دوم قرن هفتم هجری قمری) بنا شده است. هر ساله جمع کثیری از گردشگران از این مکان دیدن می نمایند.

1394-4-19
مجید
1119
در شهر تاریخی دقیانوس که در شمال شهر جیرفت در استان کرمان جای گرفته است در مقیاسی حدود ۴۰۰ متر مربع از این شهر کاوشگران توانستند بخشی از میدان گاه اصلی شهر و شکل گلی شهر را تشخیص دهند.
1394-6-19
مجید
3311
کاروانسرا ی روستای دهنمک بر سر راه قديمي و تاريخي جاده سنگ فرش بنا شده است تاریخ احداث آن مربوط به دوره صفویه است.
1394-5-12
مجید
1212
چشمه بلقیس یکی از نام آشناترین مناطق گردشگری این شهرستان است که تا حدود زیادی نامیده شدن چرام به " نگین سبز کهگیلویه و بویراحمد" به دلیل وجود این باغ تاریخی و کم نظیر است.
1394-7-8
مجید
2254
قلعه ماران قله‌ای به ارتفاع 2430 متر است که در 12 کیلومتری جنوب رامیان قرار گرفته، از نقاط دیدنی و باشکوه با چشم‌انداز جالب و زیبا است.
1394-7-12
مجید
1121
سه کوهه ، یکی از آبادی ‌های بسیار قدیمی سیستان و مربوط به دوران قاجار است که در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی زابل واقع شده ‌است .
1394-5-14
مجید
1965
آبشار قره‌سو در جنوب غربی شهرستان کلات نادری و در فاصله ده کیلومتری آن و در یک کیلومتری جاده لاین از سمت کلات واقع شده‌است.
1394-4-28
مجید
1100
نقش رجب جایگاه یکی از آثار ارزشمند حجاری باستانی ایرانست. این محل در سه کیلومتری شمال تخت جمشید و سمت راست جاده شاهی واقع است.
1394-5-19
مجید
1385
فرا تاش ( فرهاد تراش ) : در جهت جنوبی حجاری داریوش بزرگ ، بر سینه کوه بیستون دیواره حجاری شده عظیمی است این دیواره در بین مردم به فراتاش یا فرهاد تراش معروف است . 
1394-6-24
مجید
3166

ایل گلی ( شاه گلی ) از گردشگاه های زیبای تبریز است که در جنوب شرقی تبریز بر دامنه تپه ای واقع شده است

1394-4-14
مجید
1170
پیست اسکی پولاد کف سپیدان با توجه به استقرار در شهر اردکان به عنوان یکی از سردسیرترین نقاط استان فارس به شمار می‌رود که بارش سنگین برف در فصل زمستان یکی از زیبا ترین جاذبه های استان فارس را در این منطقه رقم زده است .
1394-5-20
مجید
2157
یکی از جالب ترین جاذبه های توریستی بافق تپه های شن های روان که با وسعت بیش از 1500 هکتار و ارتفاع بیش از 50 متر در فاصله 17 کیلومتری بافق در حاشیه روستای صادق اباد قرار دارد.
1394-9-12
مجید
1519