کاروانسرای دیر گچین،دارای تمام امکانهت دوران خود(مادر کاروانسراهای ایران)

تاریخ ارسال: 1394-5-31
نویسنده: مجید
دفعات بازید: 1588
 هشتاد کیلومتری حاشیه شمالی کویر قم در دل شن‌های روان این منطقه بنایی عظیم و مستحکم با برج و باروهای استوار چشم هر رهگذری را به خود خیره می‌کند که در ایام تعطیلات نوروز پذیرای گردشگران است.

این بنای سالخورده و فرسوده، کاروانسرای دیر گچین نام دارد که روزگاری در دوره ساسانی ایستاده و استوار با آن ساختار معماری بی‌بدلیلش مادر کاروانسراهای ایران نام گرفته بود.

در کاوش‌هایی صورت گرفته باستان‌شناسان، با بررسی مصالح به کار رفته در آن پی بردند که این کاروانسرا به دوره ساسانی تعلق دارد، ولی بعد‌ها در دوران سلجوقی و صفوی تعمیرات و تغییرات اساسی در آن صورت گرفته و در دوره قاجار قسمت‌هایی نیز به آن ملحق شده است.

gallery_201508214754030391152

سابقه تاریخی دیرگچین را اگر در کتاب‌های تاریخی جستجو کنیم، به متونی می‌رسیم که عمر این بنا را به هزار و 750 سال قبل و به دوران اردشیر ساسانی نسبت می‌دهند و آن را یکی از پررونق‌ترین کاروانسراهای عصر می‌دانند.

دیرگچین بر سر شاهراه ارتباطی جنوب شرق به غرب و در مسیر قم به ری قرار دارد، مسیری که در گذشته یکی از پر رفت و آمد‌ترین و کلیدی‌ترین مسیرهای کشور به شمار می‌رفت.

اهمیت این کاروانسرا در دوره سلجوقیان با رونق گرفتن مسیر ساوه و قم به ورامین باز هم بیشتر شد و کاروانسراهای دیگری به نام‌های قلعه سنگی محمدآباد کاج و قلعه گلی در نزدیکی آن ساخته شدند تا این مسیر پر رونق هر چه بیشتر آباد شود.

نامهای مختلف کاروانسرای دیر گچین در متون تاریخی

gallery_20150821174104053225

در کتاب‌های تاریخی مثل تاریخ قم، صوره الارض و کاروانسراهای ایران که جستجو کنیم، می‌بینیم که دیرگچین را با نام‌های مختلفی آورده‌اند، نام‌هایی مثل اردشیر، دیرالجص، دیر گچین و دیر کاج.

وجه تسمیه این بنا به اردشیر به دلیل آن است که گفته می‌شود این بنا توسط اردشیر ساسانی بنا شده و دیر الجص هم به این دلیل به این کاروانسرا گفته می‌شود که در زبان عربی جص به معنی گچ است و چون ملات اصلی این بنا از گچ بوده، آن را دیر گچین نامیده‌اند.

مورخین در آثار تاریخی به گوشه‌ای از کارکردهای این کاروانسرا اشاره کرده‌اند و بر اساس این نوشته‌ها به نظر می‌رسد که دیرگچین در گذشته مقر نیروهای سلطنتی، ایستگاه میان راهی بوده است.

اما داستان اسامی این کاروانسرا به همین جا ختم نمی‌شود، دیر گچین در گذر زمان اسامی و القاب دیگری هم گرفت که هر کدام به گوشه‌ای از ویژگی‌های این بنا اشاره دارند و مهم‌ترین این لقب‌ها، مادر کاروانسراهای ایران است که به قدمت، وسعت، نوع ساخت و کاربری‌های زیاد آن اشاره دارد.

مساحت کاروانسرای دیر گچین به 19 هکتار می‌رسد

اگر گذارتان به کارونسرای دیر گچین بیفتد، می‌توانید چهار برج قطور را در اطراف این کاروانسرا ببینید که ارتفاع آنها 6 و 2.5 متر است.

در ضلع جنوب شرقی این کاروانسرا مسجدی 300 متر مربعی قرار دارد و درضلع شمال شرقی آن حیاط خلوتی طراحی شده که محل استقرار مهمانان ویژه و مأموران حکومتی بوده است.

gallery_201508212059537234028

در گوشه شمال غربی بنا هم آسیابی سنگی و در ضلع جنوب غربی یک حمام با تمام اجزا از جمله سربینه، گرم خانه، خزینه و سرویس بهداشتی خواهید دید که یادتان می‌آورند چرا این کاروانسرای 12 هزار مترمربعی را مادر کاروانسراهای ایران نامیده‌اند.

البته به تمام این تجهیزات داخلی باید ملحقات مثل بنای قلعه گلی کنار کاروانسرا، کوره آجرپزی، آب انبار و قبرستان را در خارج از کاروانسرا اضافه کنید که با احتساب آن‌ها مساحت این بنا به 19 هکتار می‌رسد.

کاروانسرای دیر گچین که در گذر زمان و به دلیل بی‌توجهی مسئولان روز به روز بیشتر به نابودی نزدیک می‌شد، تا همین چند سال پیش به عنوان محلی برای نگهداری شتر‌ها و احشام عشایر محلی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

اما از سال 82 که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید، کار بازسازی آن شروع شد که البته این کار هم با کمبود اعتبارات سازمان میراث فرهنگی استان قم، با روند کندی پیگیری می‌شود

بناهای موجود در چهار گوشه کاروانسرای دیر گچین

در چهار گوشه این کاروانسرا، طی دوران‌های مختلف، کاربری‏های متعددی به وجود آمده که به عنوان مثال در گوشه سمت راست ورودی، مسجدی ساخته شده که با توجه به شواهد موجود، به نظر می‌رسد محراب آن متعلق به دوران سلجوقی است، ولی با توجه به اینکه دیواره‏های کنار محراب و بدنه، از بخشهای بسیار قدیمی و اولیه بنای دوره ساسانی است، به نظر می‌رسد مسجد در قرون اولیه اسلامی در این گوشه بنا شده، در دوره سلجوقی محراب و متعلقات آن احداث شده است.

گوشه جنوب غربی کاروانسرا نیز به چند کاربری جداگانه تقسیم شده است و به نظر می‌رسد این قسمت، قرینه جنوب شرقی بنا بوده است که به احتمال زیاد، پس از ریزش سقف، این فضا به حمام، حوض خانه، سکوی نماز تابستانه و مجموعه‌ای از توالت‏های عمومی تبدیل شده است.

سرویس‏های عمومی نیز به دو فضا تقسیم شده‌اند، یکی فضای حوض خانه که حوضی آبی در وسط آن قرار گرفته، ارتفاع آن در حدود 40 سانتی‌متر است و در قسمت غربی این فضا، سکویی به ارتفاع یک متر قرار دارد که با چند پله به بام می‌رسد.

در این فضا، دو چاه فاضلاب و آب تعبیه شده که چاه آب، تامین کننده آب سرد حمام نیز بوده است.

فضای دیگر که توالت‏‌ها هستند، به تعداد 6 چشمه بوده، به واسطه یک دیوار از حمام جدا شده است.

در قسمت شمال شرقی بنای کاروانسرا، فضای حیاط هشت ضلعی و مجموعه‌ای از اتاقهاست که به عنوان اقامت و یا پذیرایی خاص، در اختیار افراد ویژه قرار می‌گرفته است.

این فضا، در ظاهر در دور‏ه قاجاری در جای اتصال دو شترخوان شمالی و شرقی احداث شده است و حیاط روباز این قسمت، دارای حوضی در وسط با پلان هشت ضلعی و اتاق‏های سه دری، در چهار جبهه اصلی و گوشواره‏هایی با قوس‏های پنج و هفت بسیار زیبا و متناسب، احداث شده است و در آخرین گوشه نیز در راستای شترخوان غربی، آسیابی وجود داشته که در حال حاضر، اثر قابل توجهی از آن وجود ندارد.

خبرگزاری مهر

برگرفته از سایت:http://www.iranboom.ir/

ایران گردی, استان قم, دیرگچین

جدیدترین مطالب بخش ایران گردی زیر مجموعه قم
هشتاد کیلومتری حاشیه شمالی کویر قم در دل شن‌های روان این منطقه بنایی عظیم و مستحکم با برج و باروهای استوار چشم هر رهگذری را به خود خیره می‌کند که در ایام تعطیلات نوروز پذیرای گردشگران است.
1394-5-31
مجید
1588
ستان قم در جنوب استان تهران، شمال استان اصفهان و جنوب‌غربی استان مرکزی در ایران واقع شده است. مرکز آن شهر قم است.
1394-5-27
مجید
1422
مدرسه فِیضیّه، از مدارس مهم حوزه علمیه در شهر قم و محفل اصلی تعلیم فقه شیعی در ایران. این مدرسه در شمال صحن عتیق آستانه حضرت معصومه قرار دارد و با توجه به کتیبه سردر ایوان جنوبی آن، به شاه طهماسب صفوی منسوب شده است.
1394-5-27
مجید
1021
موزه آستان مقدس حضرت معصومه(س) از سال 1314 شمسی با جمع آوری ذخایر ارزشمند تاریخی از قرن دوم تا دوره معاصر به عنوان قدیمی ترین موزه ها در کشور شناخته شده است.
1394-5-29
مجید
2834
در انتهای خیابان چهار مردان قم ؛ جنب گلزار شهدا و در بخش شرقی شهر ؛ درون باغی کوچک موسوم به ” باغ گنبد سبز ” سه اثر تاریخی از قرن هشتم هجری به جای مانده است .
1394-5-29
مجید
3026
مدرسه جهانگیرخان در جانب شرقی شهر قم قرار دارد و از مدارس دوره صفوی قماست که در دوره ناصری تعمیر گردیده و پس از آن به نام مدرسه ناصری معروف شده است.
1394-5-30
مجید
1445
مسجد جمکران یکی از زیارتگاه های مهم استان قم و در عین حال کل کشور است که هر شب چهارشنبه هزاران نفر از نقاط مختلف کشور عزیرمان به قصد زیارت و راز و نیاز با پروردگار عازم آنجا می شوند.
1394-5-30
مجید
2138
خانه ملاصدرا فیلسوف بزرگ قرن 11 که فلسفه اشراق را به نهایت اوج خود رساند در استان قم قرار دارد و عمر ساختمان سرخ رنگ و کاهگلی آن به دوره صفویه می رسد.
1394-5-30
مجید
1606
غار وشنوه که در روستای وشنوه در استان قم قرار دارد یکی از جاذبه های گردشگری طبیعی مهم این استان به شمار می رود.،
1394-5-30
مجید
2928
36 مطلب آخر بخش ایران گردی

همه چیز در باره آذربایجان غربی سرزمین شمس پیر مولوی

1394-3-31
مجید
1857
غار سهولان بعد از «غار عليصدر» همدان دومين غار آبي ايران به شمار مي‌آيد
1394-3-31
مجید
2271

مارمیشو؛ ناشناخته‌ای در دنیای ارومیه

1394-4-1
مجید
4113
قره کلیسا، کلیسایی تاریخی در استان آذربایجان غربی
1394-4-1
مجید
1339
تخت سلیمان ودریاچه پر رمز و راز آن
1394-4-1
مجید
3416
از تپه حسنلو چه میدانید؟
1394-4-1
مجید
3647
1394-4-2
مجید
2202
آشنایی با برج سه گنبد - آذربایجان‌غربی 
1394-4-3
مجید
3166

مسجد جامع ارومیه، مسجدی سلجوقی با محراب ایلخانی

1394-4-3
مجید
5413
1394-4-3
مجید
6956
كليسای سير، يكي از آثار سنگي استان اذربایجان غربی
1394-4-3
مجید
2272
استان آذربایجان شرقی (به پارسی باستان: آذربادگان) یکی از استان‌های ایران است
1394-4-3
مجید
2388
آسیاب‌خرابه (به ترکی آذربایجانی: خارابا دییرمان) یکی از مکان‌های دیدنی و گردش‌گری استان آذربایجان شرقی می‌باشد
1394-4-8
مجید
2824

بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده آجري جهان و یکی از شاهکارهای معماری ایرانی است. 

1394-4-8
مجید
3942
خانهٔ مشروطه در یکی از محله‌های قدیمی شهر تبریز به نام راسته‌کوچه و در غرب بازار تبریز قرار گرفته‌است.
1394-4-8
مجید
1618

کندوان در 50 كيلومتري جنوب غربي تبريز؛ يكي از روستاهاي دهستان سهند مي باشد 

1394-4-8
مجید
5927

ارگ تبریز (علی‌شاه) نام یک بنای تاریخی در تبریز است

1394-4-8
مجید
1604

خانه قدکی تبریز،از کاربری مسکونی به کاربری آموزش عالی تغییر عملکرد داده است

1394-4-10
مجید
2180

در اوایل سال 1337 خورشیدی کلنگ ساختمان موزه آذربایجان  زده شد

1394-4-10
مجید
1452

آشنایی با مقبره الشعرای تبریز

1394-4-11
مجید
3604

ایل گلی ( شاه گلی ) از گردشگاه های زیبای تبریز است که در جنوب شرقی تبریز بر دامنه تپه ای واقع شده است

1394-4-14
مجید
1550

مسجد کبود تبریز بنایش به ۵۰۰ سال پیش بازمی‌گردد

1394-4-14
مجید
4015
حمام نوبر یکی از آثار تاریخی شهر تبریز است که در دوره قاجار ساخته شده است.
1394-4-14
مجید
2761

محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار شاعر پر آوازۀ کشورمان که با کتاب حیدر بابایه سلام به اوج شهرت رسید در روستای خشکناب تبریز دیده به جهان گشود

1394-4-15
مجید
3285

مجارشین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان گنبرف بخش مرکزی شهرستان اسکو قرار گرفته است

1394-4-15
مجید
2739
طبیعت زیبا و دل انگیز استان اردبیل در فصل بهار با چشم اندازهای روح نواز و گل های رنگارنگ در دشت های سبز و کوهپایه های استوار، دل هر گردشگری را می نوازد 
1394-4-18
مجید
3454

شهر سیاحتی سرعین در ‪ ۲۵‬ کیلومتری شهر اردبیل قرار دارد. این شهر یکی از مهمترین مراکز استقرار چشمه‌های آبگرم در ایرن است

1394-4-18
مجید
4655

اردبيل از شهرهاي کهن ايران است که حدود 5000 سال قدمت دارد.در لوحه‌هاي گلي سومريان به صورت ارتا ثبت گرديده‌است که خود قدمت شهر را تا 5000 سال ميرساند.

1394-4-18
مجید
1704

بقعه شیخ صفی الدّین اردبیلی در مجموعه‌ای از آرامگاه‌های بزرگان، مشایخ و سلاطین صفوی و فضاهای آیینی و عبادی اردبیل، قرار دارد

1394-4-18
مجید
3111

علت نامگذاری این دریاچه، شوری بسیار زیاد آب آن بوده که امروزه با افزوده شدن آب شیرین از شوری آن کاسته شده، به طوریکه ماهی قزل آلای رنگین کمان در آن پرورش داده می شود

1394-4-19
مجید
2535

این دریاچه در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل به‌طرف خلخال در یکی از دره‌های کوهستان باغیرو و در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد 

1394-4-19
مجید
1987

موزه مردم‌شناسی اردبیل در میدان عالی قاپوی اردبیل در محل حمام آقانقی (متعلق به دوره پیش از صفویه و نیمه دوم قرن هفتم هجری قمری) بنا شده است. هر ساله جمع کثیری از گردشگران از این مکان دیدن می نمایند.

1394-4-19
مجید
1337

مجموعه تاريخي بازار اردبيل در ميانه شهر و در طرفين خيابان امام خميني واقع گرديده و به جهت قدمت و دارا بودن معماري سنتي از بازارهاي تاريخي و جالب توجه ايران به شمار مي‌آيد

1394-4-19
مجید
1369

شیخ کلخوران در 3 کیلومتری شهر اردبیل واقع شده است.این آبادی از دیر باز به علّت وجود آرامگاه جد سلاطین صفوی در آن، مورد توجه بوده است

1394-4-19
مجید
1469

مسجد جمعه اردبيل در شمال شرقي شهر كه بر روي تپه باستاني قرار دارد بازمانده مسجد عظيم، گسترده و كم نظيري است كه در دوره هاي مختلف اسلامي بخصوص دوره سلجوقي شكل گرفته است

1394-4-19
مجید
3061

پلها و خانه هاي قديمي اردبیل

1394-4-19
مجید
4322
مطالب تصادفی
درسیاهکل : حمام تاریخی دیلمان در 50 کیلومتری شهر سیاهکل و در ابتداي بافت شهری دیلمان در ارتفاع 1466 متر از سطح دریاي آزاد ودر مجاورت کوچه میراث فرهنگی و قبل از میدان اصلی شهر قرار داشته و به حمام میر بلوک نیز شهرت دارد.

1394-7-29
مجید
1949
کمندان (ازنا)، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان ازنا در استان لرستان ایران است.این روستا در کوه پایه اشترانکوه(کوه های ازنادر و کول جنو) قرار دارد. تونل برفی از زیباترین جاذبه های گردشگری ایران در اطراف آن واقع شده است.
1394-8-7
مجید
2633
یزد سرزمین کهن‌سال ترین موجودات زنده دنیاست، به طوری که تاریخ سکونت انسان را در این سرزمین به زمانی پیش از هزاره سوم قبل از میلاد نسبت می‌دهند.
1394-9-11
مجید
2505
معاون میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بازدید ارزیاب یونسکو از قنات ابراهیم آباد را مرحله و گام پایانی اقدامات صورت گرفته جهت ثبت جهانی قنات ابراهیم آباد عنوان کرد.
1394-8-23
مجید
2695
این آسیاب در حاشیه غربی كویر یزد و در ضلع جنوب شرقی در 20 كیلومتری شهر یزد در امتداد مسیر جاده اصلی رستاق كه اشكذر را به بندر آباد و روستاهای مجاور متصل می‌كند، واقع شده است.
1394-9-8
مجید
2207
آبشار شاه دره آوج در موقعیت جغرافیایی N3535 E4913 در استان قزوین واقع است.
1394-6-3
مجید
1261
خانه ابریشمی رشت در ضلع جنوب شرقی میدان صیقلان و در انتهای کوچه شاعری جای دارد. بافت پیرامونی این خانه از جلوه ای نسبتاً سنتی و تاریخی برخوردار است. ارتباط خانه مزبور با خیابان های اصلی شهر پس از گذر از معابر پر پیچ و خم و کوچه های باریک صورت می پذیرد.

1394-7-29
مجید
2086
پل خشتی لنگرود روی رودخانه لنگرود و از خشت و آجر ساخته شده است.
1394-7-22
مجید
1391
موزه‌ها در معرفی فرهنگ، آداب و رسوم و شیوه زندگی نیاکان ما نقش بسزایی دارند.
1394-8-17
مجید
1130
سرچشمه ی پنجه علی يا عزت آبادی در مشرق روستای توره است. آبی است به غايت گوارا كه بر آن آب بندی نهاده‌اند.
1394-8-20
مجید
1266
بهشت گم شده یاسوج در شهرستان بویراحمد به مرکزیت یاسوج با طبیعتی زیبا و آب و هوایی دلپذیر و نشاط آور در شمال استان کهگیلویه و بویراحمد واقع شده و سرشار از آبشارها ، کوههای برافراشته وجنگلهای زیبا در دامنه کوه دنا است
1394-7-10
مجید
1147
پیست اسکی خور در ۳۰ کیلومتری شهر کرج در جاده کرج به چالوس و در نزدیکی سد امیرکبیر، در کنار روستای تاریخی خور قرار دارد
1394-4-24
مجید
1219