کاروانسرای دیر گچین،دارای تمام امکانهت دوران خود(مادر کاروانسراهای ایران)

تاریخ ارسال: 1394-5-31
نویسنده: مجید
دفعات بازید: 1202
 هشتاد کیلومتری حاشیه شمالی کویر قم در دل شن‌های روان این منطقه بنایی عظیم و مستحکم با برج و باروهای استوار چشم هر رهگذری را به خود خیره می‌کند که در ایام تعطیلات نوروز پذیرای گردشگران است.

این بنای سالخورده و فرسوده، کاروانسرای دیر گچین نام دارد که روزگاری در دوره ساسانی ایستاده و استوار با آن ساختار معماری بی‌بدلیلش مادر کاروانسراهای ایران نام گرفته بود.

در کاوش‌هایی صورت گرفته باستان‌شناسان، با بررسی مصالح به کار رفته در آن پی بردند که این کاروانسرا به دوره ساسانی تعلق دارد، ولی بعد‌ها در دوران سلجوقی و صفوی تعمیرات و تغییرات اساسی در آن صورت گرفته و در دوره قاجار قسمت‌هایی نیز به آن ملحق شده است.

gallery_201508214754030391152

سابقه تاریخی دیرگچین را اگر در کتاب‌های تاریخی جستجو کنیم، به متونی می‌رسیم که عمر این بنا را به هزار و 750 سال قبل و به دوران اردشیر ساسانی نسبت می‌دهند و آن را یکی از پررونق‌ترین کاروانسراهای عصر می‌دانند.

دیرگچین بر سر شاهراه ارتباطی جنوب شرق به غرب و در مسیر قم به ری قرار دارد، مسیری که در گذشته یکی از پر رفت و آمد‌ترین و کلیدی‌ترین مسیرهای کشور به شمار می‌رفت.

اهمیت این کاروانسرا در دوره سلجوقیان با رونق گرفتن مسیر ساوه و قم به ورامین باز هم بیشتر شد و کاروانسراهای دیگری به نام‌های قلعه سنگی محمدآباد کاج و قلعه گلی در نزدیکی آن ساخته شدند تا این مسیر پر رونق هر چه بیشتر آباد شود.

نامهای مختلف کاروانسرای دیر گچین در متون تاریخی

gallery_20150821174104053225

در کتاب‌های تاریخی مثل تاریخ قم، صوره الارض و کاروانسراهای ایران که جستجو کنیم، می‌بینیم که دیرگچین را با نام‌های مختلفی آورده‌اند، نام‌هایی مثل اردشیر، دیرالجص، دیر گچین و دیر کاج.

وجه تسمیه این بنا به اردشیر به دلیل آن است که گفته می‌شود این بنا توسط اردشیر ساسانی بنا شده و دیر الجص هم به این دلیل به این کاروانسرا گفته می‌شود که در زبان عربی جص به معنی گچ است و چون ملات اصلی این بنا از گچ بوده، آن را دیر گچین نامیده‌اند.

مورخین در آثار تاریخی به گوشه‌ای از کارکردهای این کاروانسرا اشاره کرده‌اند و بر اساس این نوشته‌ها به نظر می‌رسد که دیرگچین در گذشته مقر نیروهای سلطنتی، ایستگاه میان راهی بوده است.

اما داستان اسامی این کاروانسرا به همین جا ختم نمی‌شود، دیر گچین در گذر زمان اسامی و القاب دیگری هم گرفت که هر کدام به گوشه‌ای از ویژگی‌های این بنا اشاره دارند و مهم‌ترین این لقب‌ها، مادر کاروانسراهای ایران است که به قدمت، وسعت، نوع ساخت و کاربری‌های زیاد آن اشاره دارد.

مساحت کاروانسرای دیر گچین به 19 هکتار می‌رسد

اگر گذارتان به کارونسرای دیر گچین بیفتد، می‌توانید چهار برج قطور را در اطراف این کاروانسرا ببینید که ارتفاع آنها 6 و 2.5 متر است.

در ضلع جنوب شرقی این کاروانسرا مسجدی 300 متر مربعی قرار دارد و درضلع شمال شرقی آن حیاط خلوتی طراحی شده که محل استقرار مهمانان ویژه و مأموران حکومتی بوده است.

gallery_201508212059537234028

در گوشه شمال غربی بنا هم آسیابی سنگی و در ضلع جنوب غربی یک حمام با تمام اجزا از جمله سربینه، گرم خانه، خزینه و سرویس بهداشتی خواهید دید که یادتان می‌آورند چرا این کاروانسرای 12 هزار مترمربعی را مادر کاروانسراهای ایران نامیده‌اند.

البته به تمام این تجهیزات داخلی باید ملحقات مثل بنای قلعه گلی کنار کاروانسرا، کوره آجرپزی، آب انبار و قبرستان را در خارج از کاروانسرا اضافه کنید که با احتساب آن‌ها مساحت این بنا به 19 هکتار می‌رسد.

کاروانسرای دیر گچین که در گذر زمان و به دلیل بی‌توجهی مسئولان روز به روز بیشتر به نابودی نزدیک می‌شد، تا همین چند سال پیش به عنوان محلی برای نگهداری شتر‌ها و احشام عشایر محلی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

اما از سال 82 که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید، کار بازسازی آن شروع شد که البته این کار هم با کمبود اعتبارات سازمان میراث فرهنگی استان قم، با روند کندی پیگیری می‌شود

بناهای موجود در چهار گوشه کاروانسرای دیر گچین

در چهار گوشه این کاروانسرا، طی دوران‌های مختلف، کاربری‏های متعددی به وجود آمده که به عنوان مثال در گوشه سمت راست ورودی، مسجدی ساخته شده که با توجه به شواهد موجود، به نظر می‌رسد محراب آن متعلق به دوران سلجوقی است، ولی با توجه به اینکه دیواره‏های کنار محراب و بدنه، از بخشهای بسیار قدیمی و اولیه بنای دوره ساسانی است، به نظر می‌رسد مسجد در قرون اولیه اسلامی در این گوشه بنا شده، در دوره سلجوقی محراب و متعلقات آن احداث شده است.

گوشه جنوب غربی کاروانسرا نیز به چند کاربری جداگانه تقسیم شده است و به نظر می‌رسد این قسمت، قرینه جنوب شرقی بنا بوده است که به احتمال زیاد، پس از ریزش سقف، این فضا به حمام، حوض خانه، سکوی نماز تابستانه و مجموعه‌ای از توالت‏های عمومی تبدیل شده است.

سرویس‏های عمومی نیز به دو فضا تقسیم شده‌اند، یکی فضای حوض خانه که حوضی آبی در وسط آن قرار گرفته، ارتفاع آن در حدود 40 سانتی‌متر است و در قسمت غربی این فضا، سکویی به ارتفاع یک متر قرار دارد که با چند پله به بام می‌رسد.

در این فضا، دو چاه فاضلاب و آب تعبیه شده که چاه آب، تامین کننده آب سرد حمام نیز بوده است.

فضای دیگر که توالت‏‌ها هستند، به تعداد 6 چشمه بوده، به واسطه یک دیوار از حمام جدا شده است.

در قسمت شمال شرقی بنای کاروانسرا، فضای حیاط هشت ضلعی و مجموعه‌ای از اتاقهاست که به عنوان اقامت و یا پذیرایی خاص، در اختیار افراد ویژه قرار می‌گرفته است.

این فضا، در ظاهر در دور‏ه قاجاری در جای اتصال دو شترخوان شمالی و شرقی احداث شده است و حیاط روباز این قسمت، دارای حوضی در وسط با پلان هشت ضلعی و اتاق‏های سه دری، در چهار جبهه اصلی و گوشواره‏هایی با قوس‏های پنج و هفت بسیار زیبا و متناسب، احداث شده است و در آخرین گوشه نیز در راستای شترخوان غربی، آسیابی وجود داشته که در حال حاضر، اثر قابل توجهی از آن وجود ندارد.

خبرگزاری مهر

برگرفته از سایت:http://www.iranboom.ir/

ایران گردی, استان قم, دیرگچین

جدیدترین مطالب بخش ایران گردی زیر مجموعه قم
هشتاد کیلومتری حاشیه شمالی کویر قم در دل شن‌های روان این منطقه بنایی عظیم و مستحکم با برج و باروهای استوار چشم هر رهگذری را به خود خیره می‌کند که در ایام تعطیلات نوروز پذیرای گردشگران است.
1394-5-31
مجید
1202
ستان قم در جنوب استان تهران، شمال استان اصفهان و جنوب‌غربی استان مرکزی در ایران واقع شده است. مرکز آن شهر قم است.
1394-5-27
مجید
967
مدرسه فِیضیّه، از مدارس مهم حوزه علمیه در شهر قم و محفل اصلی تعلیم فقه شیعی در ایران. این مدرسه در شمال صحن عتیق آستانه حضرت معصومه قرار دارد و با توجه به کتیبه سردر ایوان جنوبی آن، به شاه طهماسب صفوی منسوب شده است.
1394-5-27
مجید
761
موزه آستان مقدس حضرت معصومه(س) از سال 1314 شمسی با جمع آوری ذخایر ارزشمند تاریخی از قرن دوم تا دوره معاصر به عنوان قدیمی ترین موزه ها در کشور شناخته شده است.
1394-5-29
مجید
2251
در انتهای خیابان چهار مردان قم ؛ جنب گلزار شهدا و در بخش شرقی شهر ؛ درون باغی کوچک موسوم به ” باغ گنبد سبز ” سه اثر تاریخی از قرن هشتم هجری به جای مانده است .
1394-5-29
مجید
2448
مدرسه جهانگیرخان در جانب شرقی شهر قم قرار دارد و از مدارس دوره صفوی قماست که در دوره ناصری تعمیر گردیده و پس از آن به نام مدرسه ناصری معروف شده است.
1394-5-30
مجید
1166
مسجد جمکران یکی از زیارتگاه های مهم استان قم و در عین حال کل کشور است که هر شب چهارشنبه هزاران نفر از نقاط مختلف کشور عزیرمان به قصد زیارت و راز و نیاز با پروردگار عازم آنجا می شوند.
1394-5-30
مجید
1668
خانه ملاصدرا فیلسوف بزرگ قرن 11 که فلسفه اشراق را به نهایت اوج خود رساند در استان قم قرار دارد و عمر ساختمان سرخ رنگ و کاهگلی آن به دوره صفویه می رسد.
1394-5-30
مجید
1195
غار وشنوه که در روستای وشنوه در استان قم قرار دارد یکی از جاذبه های گردشگری طبیعی مهم این استان به شمار می رود.،
1394-5-30
مجید
1846
36 مطلب آخر بخش ایران گردی

همه چیز در باره آذربایجان غربی سرزمین شمس پیر مولوی

1394-3-31
مجید
1414
غار سهولان بعد از «غار عليصدر» همدان دومين غار آبي ايران به شمار مي‌آيد
1394-3-31
مجید
1652

مارمیشو؛ ناشناخته‌ای در دنیای ارومیه

1394-4-1
مجید
3178
قره کلیسا، کلیسایی تاریخی در استان آذربایجان غربی
1394-4-1
مجید
1047
تخت سلیمان ودریاچه پر رمز و راز آن
1394-4-1
مجید
2551
از تپه حسنلو چه میدانید؟
1394-4-1
مجید
2755
1394-4-2
مجید
1715
آشنایی با برج سه گنبد - آذربایجان‌غربی 
1394-4-3
مجید
2491

مسجد جامع ارومیه، مسجدی سلجوقی با محراب ایلخانی

1394-4-3
مجید
4171
1394-4-3
مجید
5129
كليسای سير، يكي از آثار سنگي استان اذربایجان غربی
1394-4-3
مجید
1624
استان آذربایجان شرقی (به پارسی باستان: آذربادگان) یکی از استان‌های ایران است
1394-4-3
مجید
1488
آسیاب‌خرابه (به ترکی آذربایجانی: خارابا دییرمان) یکی از مکان‌های دیدنی و گردش‌گری استان آذربایجان شرقی می‌باشد
1394-4-8
مجید
2192

بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده آجري جهان و یکی از شاهکارهای معماری ایرانی است. 

1394-4-8
مجید
3087
خانهٔ مشروطه در یکی از محله‌های قدیمی شهر تبریز به نام راسته‌کوچه و در غرب بازار تبریز قرار گرفته‌است.
1394-4-8
مجید
1192

کندوان در 50 كيلومتري جنوب غربي تبريز؛ يكي از روستاهاي دهستان سهند مي باشد 

1394-4-8
مجید
4976

ارگ تبریز (علی‌شاه) نام یک بنای تاریخی در تبریز است

1394-4-8
مجید
1211

خانه قدکی تبریز،از کاربری مسکونی به کاربری آموزش عالی تغییر عملکرد داده است

1394-4-10
مجید
1408

در اوایل سال 1337 خورشیدی کلنگ ساختمان موزه آذربایجان  زده شد

1394-4-10
مجید
1059

آشنایی با مقبره الشعرای تبریز

1394-4-11
مجید
2443

ایل گلی ( شاه گلی ) از گردشگاه های زیبای تبریز است که در جنوب شرقی تبریز بر دامنه تپه ای واقع شده است

1394-4-14
مجید
1079

مسجد کبود تبریز بنایش به ۵۰۰ سال پیش بازمی‌گردد

1394-4-14
مجید
2977
حمام نوبر یکی از آثار تاریخی شهر تبریز است که در دوره قاجار ساخته شده است.
1394-4-14
مجید
2198

محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار شاعر پر آوازۀ کشورمان که با کتاب حیدر بابایه سلام به اوج شهرت رسید در روستای خشکناب تبریز دیده به جهان گشود

1394-4-15
مجید
2522

مجارشین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان گنبرف بخش مرکزی شهرستان اسکو قرار گرفته است

1394-4-15
مجید
2058
طبیعت زیبا و دل انگیز استان اردبیل در فصل بهار با چشم اندازهای روح نواز و گل های رنگارنگ در دشت های سبز و کوهپایه های استوار، دل هر گردشگری را می نوازد 
1394-4-18
مجید
2533

شهر سیاحتی سرعین در ‪ ۲۵‬ کیلومتری شهر اردبیل قرار دارد. این شهر یکی از مهمترین مراکز استقرار چشمه‌های آبگرم در ایرن است

1394-4-18
مجید
3510

اردبيل از شهرهاي کهن ايران است که حدود 5000 سال قدمت دارد.در لوحه‌هاي گلي سومريان به صورت ارتا ثبت گرديده‌است که خود قدمت شهر را تا 5000 سال ميرساند.

1394-4-18
مجید
1237

بقعه شیخ صفی الدّین اردبیلی در مجموعه‌ای از آرامگاه‌های بزرگان، مشایخ و سلاطین صفوی و فضاهای آیینی و عبادی اردبیل، قرار دارد

1394-4-18
مجید
2528

علت نامگذاری این دریاچه، شوری بسیار زیاد آب آن بوده که امروزه با افزوده شدن آب شیرین از شوری آن کاسته شده، به طوریکه ماهی قزل آلای رنگین کمان در آن پرورش داده می شود

1394-4-19
مجید
1934

این دریاچه در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل به‌طرف خلخال در یکی از دره‌های کوهستان باغیرو و در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد 

1394-4-19
مجید
1457

موزه مردم‌شناسی اردبیل در میدان عالی قاپوی اردبیل در محل حمام آقانقی (متعلق به دوره پیش از صفویه و نیمه دوم قرن هفتم هجری قمری) بنا شده است. هر ساله جمع کثیری از گردشگران از این مکان دیدن می نمایند.

1394-4-19
مجید
1046

مجموعه تاريخي بازار اردبيل در ميانه شهر و در طرفين خيابان امام خميني واقع گرديده و به جهت قدمت و دارا بودن معماري سنتي از بازارهاي تاريخي و جالب توجه ايران به شمار مي‌آيد

1394-4-19
مجید
1038

شیخ کلخوران در 3 کیلومتری شهر اردبیل واقع شده است.این آبادی از دیر باز به علّت وجود آرامگاه جد سلاطین صفوی در آن، مورد توجه بوده است

1394-4-19
مجید
1052

مسجد جمعه اردبيل در شمال شرقي شهر كه بر روي تپه باستاني قرار دارد بازمانده مسجد عظيم، گسترده و كم نظيري است كه در دوره هاي مختلف اسلامي بخصوص دوره سلجوقي شكل گرفته است

1394-4-19
مجید
2364

پلها و خانه هاي قديمي اردبیل

1394-4-19
مجید
3405
مطالب تصادفی
 مجموعه تالاب‏ها و مرداب‏هاي اينچه، آلماگل، آلاگل، اينجه برون، بي‏بي شيروان، آجي گل و ... گلستان
1394-7-14
مجید
1084
دودکش جن در 20 کیلومتری شهر ماهنشان و 120 کیلومتری زنجان قرار دارد.
1394-5-9
مجید
1031
ماسوله در ۵۵ کیلومتری رشت در استان گیلان قرار دارد . این شهر در ناحیه‌ ای کوهستانی و جنگلی در دامنه ‌ای صخره ‌ای با وسعت ۱۶ هکتار و ارتفاع ۱۰۵۰ متر از سطح دریای آزاد ساخته شده ‌است . ماسوله در ۳۲ کیلومتری جنوب غربی شهرستان فومن قرار دارد و از غرب به خلخال ، از شمال به ماسال و از جنوب به طارم محدود است .
1394-7-26
مجید
739
موزه تاريخي چاي ايران يکي از مکانهاي ديدني شهر لاهيجان است که همه ‌روزه پذيراي بسياري از افراد بوميو گردشگران است.
1394-7-19
مجید
739
غار شاپور در انتهای تنگ چوگان و در چهار کیلومتری شهر بیشاپور در شهرستان کازرون مهمترین پایتخت ساسانیان در ارتفاع حدود ۸۰۰ متری از سطح زمین قرار دارد و دهانهٔ آن حدود ۳۰ متر می‌باشد
1394-5-24
مجید
998
آبشار لوه در 20 کیلومتری مرکز شهرستان گالیکش و در 5 کیلومتری جاده اصلی گلستان - مشهد در کنار روستایی به همین نام در جنگلی انبوه با درختان پهن برگ واقع شده است.
1394-7-13
مجید
781
سراب نیلوفر یكی از جاذبه های طبیعی و گردشگری استان كرمانشاه است
1394-6-21
مجید
2605
 منطقه شکار ممنوع چلچلی  در جنوب شرق شهرستان گرگان واقع شده و از جهت غربی با منطقه حفاظت شده جهان نما هم مرز است.
1394-7-17
مجید
1478
این چشمه به دلیل نزدیکی به جادّهٔ اصلی از طرف آستارا و گردنه حیران از رونق زیادی برخوردار بوده و همه ساله پذیرای عدّهٔ کثیری از توریستهای نواحی اطراف می‌باشد.
1394-7-25
مجید
1683

اردبيل از شهرهاي کهن ايران است که حدود 5000 سال قدمت دارد.در لوحه‌هاي گلي سومريان به صورت ارتا ثبت گرديده‌است که خود قدمت شهر را تا 5000 سال ميرساند.

1394-4-18
مجید
1237
موقعیت جغرافیایی رودبارک موجب شده تا یکی از مناطق زیبا و دیدنی با پوشش گیاهی زیبا و وحشی باشد که مناظر زیبایی را برای مسافران و توریست های این استان فراهم آورد. در 40 کیلومتری جاده شهمیرزاد ساری
1394-8-14
مجید
2578
این تپه در روستای کنار صندل و به فاصله حدود ۲۵ کیلومتری جنوب شهر جیرفت قرار دارد و در واقع این تپه باقی مانده یک بنای یادمانی باشکوه است که از حدود ۴۲۰۰-۴۳۰۰ سال پیش برجای مانده است
1394-6-19
مجید
1604