معبد اسپاخو

تاریخ ارسال: 1394-4-26
نویسنده: مجید
دفعات بازید: 1162
معبد اسپاخو که گاه کلیسا و گاه آتشکده نیز نامیده می‌شود، منسوب به دوره ساسانی و قدیمی‌ترین بنای ثبت شده این دوره در خراسان شمالی است.

این معبد در کیلومتر 115 محور بجنورد به جنگل گلستان  و ۶۵ کیلومتری جاده آشخانه به گلستان؛ مرکز شهرستان مانه وسملقان بر روی تپه ای مرتفع در دامنه جنگل‌های سوزی برگ ارس و در قسمت جنوبی روستای اسپاخو واقع شده است.

در وجه تسمیه دهکده اسپاخو و معبد این روستا چنین گفته می‌شود که واژه هسپ و اسپ که نام کهن و پهلوی است به مرور زمان تبدیل به اسب شده و اسپ به‌علاوه اخو به معنی پرورش اسب است و طبق شواهد احتمالی این منطقه محل پرورش اسب بوده که نام روستای اسپاخو نیزاز آن گرفته شده است

 این بنا که با لاشه سنگ و ملات ساروج ساخته شده پلان مستطیل شکلی دارد و سقف آن با طاق و گنبد پوشیده شده است. ورودی اصلی بنا در ضلع شرقی به شکل ایوانی بلند با قوس گهواره¬ای است که گنبدخانه در غرب آن قرار گرفته است. در دیواره¬های شمالی و جنوب بنا نیز ورودی¬هایی با طاق¬کلیدی تعبیه شده که از ویژگی¬های معماری ساسانی است.

معماری این بنا نمادی از معماری خراسان در روزگار ساسانی است که از ترکیب گنبد و ایوان الگو گرفته است، ترکیبی که سابقه کهنی در معماری بناهای دوران تاریخی و اسلامی دارد، البته در نظریه ای دیگر معماری این بنا الگو گرفته از پای فیل مشهور به پافیلی است که از پابرجا‌ترین نوع معماری محسوب می‌شود.

طرح این بنا ترکیبی از یک ایوان با پلان چهار گوش، تالار و یک اتاق چهار گوش در قسمت شرقی است که ایوان آن به وسیله دهلیز به اتاق قسمت شرق ایوان مرتبط است، پوشش سقف اتاق به صورت گنبدی از نوع پوشش‌های نیمکره ای و قابل مقایسه با گنبد چهار طاق‌های ساسانی است.

معبد اسپاخو در حقیقت پابرجاترین اثر باستانی سده‌های قبل از اسلام در خراسان پهناور دیروز و استانهای خراسان شمالی، رضوی و جنوبی امروز است که از نظر تاریخی اهمیت ویژه ای دارد.

با وجود اینکه معبد اسپاخو را به عنوان کلیسا نیز می‌نامند اما وجود آتشدان و حفره هایی در سقف برای خروج دود و... این احتمال را که این معبد توسط زرتشتیان ساخته شده باشد را قوی‌تر می‌کند.

در اطراف این بنا و روستای اسپاخو بر روی تپه ای قبرستانی وجود دارد که از نظر وضع دفن و مقبره سازی با طرز تدفین مسلمانان تفاوت کلی دارد و قبرها به صورت خانوادگی دفن شده اند که بنا به گفته کارشناسان این شواهد حاکی از آن است که اقوام خاصی از زرتشتیان در این منطقه وسیع زندگی می‌کردند و این بنای عظیم مربوط به آنها است.

شکل ورودی معبد اسپاخو اهمیت ویژه ای در معماری آن دارد، ورودی از دو قسمت طاق و پایه تشکیل شده که طاق به شکل نیم دایره بر روی پایه‌ها قرار گرفته اند.

در هر یک از نماهای شمالی و جنوبی بنا 9 طاقچه کوچک مستطیل شکل با ابعاد 30 الی 40 سانتیمتری در یک امتداد قرار دارد که بخش فوقانی تمامی این طاقچه‌ها با دو یا سه عدد از تیرهای چوبی سخت درخت ارس پوشیده شده است. فضای داخلی بخش تالار که با سقف گنبدی پوشیده شده مربع شکل و دارای سه ورودی از اضلاع شمالی جنوبی و شرقی است.

یکی از ویژگی‌های دارای اهمیت در معماری‎ ‎بنای اسپاخو، چگونگی شکل ورودی‌های آن است، این ورودی‌ها از دو بخش طاق و پایه‎ ‎تشکیل شده‌اند که طاق به‌شکل یک نیم‌دایره روی دو جرز پایه قرار گرفته و قطر‎ ‎نیم‌دایره طاق از عرض ورودی در بخش پایه بیشتر است. در اصطلاح، این نوع شکل ترکیب‎ ‎طاق و پایه را طاق‌های جاکلیدی‌شکل می‌نامند.

نمونه‌هایی از این نوع طاق را می‌شود در‎ ‎بناهای آتشکده تخت سلیمان، کاخ اردشیر در فیروزآباد و کاخ کسری در عراق‎ ‎مشاهده کرد. معماری معبد اسپاخو برگرفته از معماری بناهای مذهبی و حکومتی دوران تاریخی ایران است، اما معماری دوران ساسانی نیز در این بنا به خوبی نمایان است.

در مجموع با توجه به خصوصیات معماری و کاربرد مصالح به ویژه استفاده از سنگ‌های نتراشیده، تیرهای کوچک چوبی از درخت ارس، ساروج و شیوه طاق سازی و قوس‌های طاق‌ها و دیگر موارد در معبد اسپاخو می‌توان گفت که این نوع شیوع معماری مربوط به اوایل دوره ساسانی و حداکثر اوایل اسلام تا عصر آل بویه است.

پابرجا بودن این معبد در طول صدها سال مدیون کار صحیح و معماری اصیل ایرانی در سده‌های قبل از اسلام است اما با وجود اینکه معبد اسپاخو ازهر نظر دارای ویژگی‌های خاصی است اما تاکنون نتوانسته جایگاه واقعی خود را در بین دیگر اثرهای معروف کشور پیدا کند.

علاوه بر این معبد در دامنه‌ها و ارتفاعات شمالی‎ ‎روستای اسپاخو، دره‌های کوچک و بزرگ متعددی وجود دارند که بیشتر آن‌ها چشمه‌های آب‎ ‎شیرینی دارند که به سمت باغ‌ها و مزارع روستا جریان دارند.


منبع:bojnourd.irib.ir

معبد اسپاخو, کلیسا, آتشکده, پافیلی, تخت سلیمان, کاخ کسری

جدیدترین مطالب بخش ایران گردی زیر مجموعه خراسان شمالی

عمارت مفخم یکی از آثار بی‌نظیر عصر ناصرالدین شاه
1394-4-26
مجید
941
امامزاده سلطان سیدعباس در دامنه تپه ماهورهای جنوب شهر بجنورد واقع شده و مدفن فرزند امام موسی کاظم (ع) است
1394-4-26
مجید
1054
دریاچه سد شیرین دره در 65 کیلومتری شمال غربی شهر بجنورد و در محدوده شهرستان مانه و سملقان قرار دارد
1394-4-26
مجید
2079
بش قارداش یکی از جاذبه های طبیعی و گردشگری شهرستان بجنورد می باشد که از لحاظ واژه در زبان ترکی به معنی پنج برادر می باشد
1394-4-26
مجید
1591
معبد اسپاخو که گاه کلیسا و گاه آتشکده نیز نامیده می‌شود، منسوب به دوره ساسانی و قدیمی‌ترین بنای ثبت شده این دوره در خراسان شمالی است
1394-4-26
مجید
1162
شهر تاریخی بلقیس در خراسان شمالی دومین بنای خشتی و گلی ایران محسوب می شود اما طرح ساماندهی و مرمت این اثر تاریخی مهم که در سفر رهبری به استان تصویب شد بعد از گذشت سه سال همچنان خاک می خورد
1394-4-26
مجید
1745
قلعه جلال الدین در ۵ کیلومتری گرمه به جاجرم ، یکی از مهم ترین قلعه های نظامی خراسان شمالی قلمداد می شود
1394-4-26
مجید
1093
چهار طاقي تيموري مربوط به اوايل دوران تيموريان است
1394-4-26
مجید
2795
36 مطلب آخر بخش ایران گردی

همه چیز در باره آذربایجان غربی سرزمین شمس پیر مولوی

1394-3-31
مجید
1625
غار سهولان بعد از «غار عليصدر» همدان دومين غار آبي ايران به شمار مي‌آيد
1394-3-31
مجید
1952

مارمیشو؛ ناشناخته‌ای در دنیای ارومیه

1394-4-1
مجید
3605
قره کلیسا، کلیسایی تاریخی در استان آذربایجان غربی
1394-4-1
مجید
1188
تخت سلیمان ودریاچه پر رمز و راز آن
1394-4-1
مجید
3000
از تپه حسنلو چه میدانید؟
1394-4-1
مجید
3221
1394-4-2
مجید
1942
آشنایی با برج سه گنبد - آذربایجان‌غربی 
1394-4-3
مجید
2805

مسجد جامع ارومیه، مسجدی سلجوقی با محراب ایلخانی

1394-4-3
مجید
4785
1394-4-3
مجید
6073
كليسای سير، يكي از آثار سنگي استان اذربایجان غربی
1394-4-3
مجید
1916
استان آذربایجان شرقی (به پارسی باستان: آذربادگان) یکی از استان‌های ایران است
1394-4-3
مجید
1876
آسیاب‌خرابه (به ترکی آذربایجانی: خارابا دییرمان) یکی از مکان‌های دیدنی و گردش‌گری استان آذربایجان شرقی می‌باشد
1394-4-8
مجید
2485

بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده آجري جهان و یکی از شاهکارهای معماری ایرانی است. 

1394-4-8
مجید
3547
خانهٔ مشروطه در یکی از محله‌های قدیمی شهر تبریز به نام راسته‌کوچه و در غرب بازار تبریز قرار گرفته‌است.
1394-4-8
مجید
1393

کندوان در 50 كيلومتري جنوب غربي تبريز؛ يكي از روستاهاي دهستان سهند مي باشد 

1394-4-8
مجید
5422

ارگ تبریز (علی‌شاه) نام یک بنای تاریخی در تبریز است

1394-4-8
مجید
1393

خانه قدکی تبریز،از کاربری مسکونی به کاربری آموزش عالی تغییر عملکرد داده است

1394-4-10
مجید
1781

در اوایل سال 1337 خورشیدی کلنگ ساختمان موزه آذربایجان  زده شد

1394-4-10
مجید
1243

آشنایی با مقبره الشعرای تبریز

1394-4-11
مجید
2985

ایل گلی ( شاه گلی ) از گردشگاه های زیبای تبریز است که در جنوب شرقی تبریز بر دامنه تپه ای واقع شده است

1394-4-14
مجید
1271

مسجد کبود تبریز بنایش به ۵۰۰ سال پیش بازمی‌گردد

1394-4-14
مجید
3447
حمام نوبر یکی از آثار تاریخی شهر تبریز است که در دوره قاجار ساخته شده است.
1394-4-14
مجید
2455

محمد حسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار شاعر پر آوازۀ کشورمان که با کتاب حیدر بابایه سلام به اوج شهرت رسید در روستای خشکناب تبریز دیده به جهان گشود

1394-4-15
مجید
2887

مجارشین یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان گنبرف بخش مرکزی شهرستان اسکو قرار گرفته است

1394-4-15
مجید
2384
طبیعت زیبا و دل انگیز استان اردبیل در فصل بهار با چشم اندازهای روح نواز و گل های رنگارنگ در دشت های سبز و کوهپایه های استوار، دل هر گردشگری را می نوازد 
1394-4-18
مجید
3055

شهر سیاحتی سرعین در ‪ ۲۵‬ کیلومتری شهر اردبیل قرار دارد. این شهر یکی از مهمترین مراکز استقرار چشمه‌های آبگرم در ایرن است

1394-4-18
مجید
4113

اردبيل از شهرهاي کهن ايران است که حدود 5000 سال قدمت دارد.در لوحه‌هاي گلي سومريان به صورت ارتا ثبت گرديده‌است که خود قدمت شهر را تا 5000 سال ميرساند.

1394-4-18
مجید
1436

بقعه شیخ صفی الدّین اردبیلی در مجموعه‌ای از آرامگاه‌های بزرگان، مشایخ و سلاطین صفوی و فضاهای آیینی و عبادی اردبیل، قرار دارد

1394-4-18
مجید
2810

علت نامگذاری این دریاچه، شوری بسیار زیاد آب آن بوده که امروزه با افزوده شدن آب شیرین از شوری آن کاسته شده، به طوریکه ماهی قزل آلای رنگین کمان در آن پرورش داده می شود

1394-4-19
مجید
2243

این دریاچه در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل به‌طرف خلخال در یکی از دره‌های کوهستان باغیرو و در ارتفاع ۲۵۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد 

1394-4-19
مجید
1675

موزه مردم‌شناسی اردبیل در میدان عالی قاپوی اردبیل در محل حمام آقانقی (متعلق به دوره پیش از صفویه و نیمه دوم قرن هفتم هجری قمری) بنا شده است. هر ساله جمع کثیری از گردشگران از این مکان دیدن می نمایند.

1394-4-19
مجید
1185

مجموعه تاريخي بازار اردبيل در ميانه شهر و در طرفين خيابان امام خميني واقع گرديده و به جهت قدمت و دارا بودن معماري سنتي از بازارهاي تاريخي و جالب توجه ايران به شمار مي‌آيد

1394-4-19
مجید
1186

شیخ کلخوران در 3 کیلومتری شهر اردبیل واقع شده است.این آبادی از دیر باز به علّت وجود آرامگاه جد سلاطین صفوی در آن، مورد توجه بوده است

1394-4-19
مجید
1240

مسجد جمعه اردبيل در شمال شرقي شهر كه بر روي تپه باستاني قرار دارد بازمانده مسجد عظيم، گسترده و كم نظيري است كه در دوره هاي مختلف اسلامي بخصوص دوره سلجوقي شكل گرفته است

1394-4-19
مجید
2690

پلها و خانه هاي قديمي اردبیل

1394-4-19
مجید
3913
مطالب تصادفی
این سد، در استان خوزستان و در ۵۰ کیلومتری شمال شرقی شهرستان مسجد سلیمان، واقع شده‌است.
1394-4-31
مجید
1067

آشنایی با مقبره الشعرای تبریز

1394-4-11
مجید
2985
غار خربس نماد دوران اشکانى – ساسانى در جزيره قشم
1394-8-26
مجید
2207
این تالاب در جنوب غربی بخش ملکشاهی واقع شده است
1394-4-23
مجید
1145
اینجا ونیز ایران است البته به جز آب هیچ شباهت دیگری به ونیز ندارد.
1394-4-31
مجید
987

علت نامگذاری این دریاچه، شوری بسیار زیاد آب آن بوده که امروزه با افزوده شدن آب شیرین از شوری آن کاسته شده، به طوریکه ماهی قزل آلای رنگین کمان در آن پرورش داده می شود

1394-4-19
مجید
2243
تی تی در زبان گیلکی به معنی شکوفه است و بنابراین تی تی کاروانسرا، کاروانسرای شکوفه معنی می دهد.
1394-7-29
مجید
1633
چشمه آب معدنی گنو در فاصله ۳۴ کیلومتری شمال شرقی شهر بندرعباس قرار دارد و یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.
1394-9-3
مجید
2721
گیلان دهمین استان پرجمعیت و بیست و هشتمین استان وسیع ایران است. تراکم جمعیت در این استان با ۱۷۷ نفر در هر کیلومترمربع جایگاه سوم را در ایران دارد.
1394-7-18
مجید
1054
امامزاده سلطان سیدعباس در دامنه تپه ماهورهای جنوب شهر بجنورد واقع شده و مدفن فرزند امام موسی کاظم (ع) است
1394-4-26
مجید
1054
سد وشمگیر به نام یکی از حکمرانان زیاری سده 4 هجری قمری، در فاصله 50 کیلومتری شمال شرقی گرگان و در محلی به نام سنگ سوار، بر روی رودخانه گرگان‌رود، در سال 1349 ساخته شده است. 
1394-7-15
مجید
1677
استان مازندران با حدود ۲۴ هزار کیلومتر مربع مساحت بین ۴۷ دقیقه تا ۳۸ درجه و ۵ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۵۶ درجه و ۱۴ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.
1394-8-9
مجید
1868